Sumak (Cotinus spp.)

Önemli odun dışı orman ürünlerinden biri olan sumaklar, Anacardiaceae (Sakızağacıgiller) familyasının bir cinsi olup, yeryüzünde 150 kadar türü bulunmaktadır. Bu türlerden sadece iki tanesi Rhus coriaria L. (derici sumağı) ve Cotinus coggyria Scop. (Syn: Rhus cotinus L.) (boyacı sumağı) ülkemizde yetişip ekonomik değeri olan türlerdir. Ülkemizde 55.056 ha. yayılışı bulunmaktadır. Tahmini potansiyeli 313.246 kg/yıl’dır. 

Bitkinin meyveleri ve yaprakları kullanılmaktadır. Derici sumağı yaprağında %15-20 oranında tanen ve mirisetin, %7 su, %11 kül, şekerler (glikoz, ramnoz, sakkaroz, galaktoz vb.) ve mumsu maddeler bulunmaktadır. Mirisetin maddesi, flavon türevidir. Sarı renkli boyar maddenin yapısı da flavon glikozitlerini ihtiva etmektedir. Bu türün meyvelerinde ise, yaklaşık % 4-5 oranında tanen, uçucu yağ ve organik asitler bulunmaktadır. Boyacı sumağının yapraklarında ise, tanen, uçucu yağ ve mirisetin adlı bir glikozit bulunmaktadır. Bu glikozit kolayca hidrolize olarak bitkiye boyar madde özelliği veren fustol ve ramnoza ayrılabilir. Bitkinin odun kısmında ise yaklaşık %2 oranında bulunmaktadır. Bitkinin odunlarından ve kabuklarından elde edilen sarı renkli ekstreden dolayı yöre halkı tarafından “sarı boya ağacı” olarak ta bilinmektedir. 

Boyacı sumağı sanayiide kumaş ve derilerin sarı renge boyanmasında değerlendirilmektedir. Yapraklarının antiseptik, ishal ve kan kesici özellikleri ile ateş düşürücü özelliklerinden yararlanılarak infüzyonu ilaç sanayiinde kullanılmaktadır. Derici sumağı meyvelerinin kan durdurucu ve ishal kesici özellikleri vardır. Bu özelliklerinden dolayı ilaç sanayiinde değerlendirilir. Yapraklarının ve köklerinin toz haline getirilmesinden sonra elde edilen hülasa özellikle hafif ve ince derilerin tabaklanması ve siyaha boyanmasında kullanılan çok kıymetli bir maddedir. Pamuklu ve yünlü dokumaların da siyaha boyanmasında kullanılmaktadır. Kaba toz haline getirilen meyveler ise gıda sanayiinde baharat olarak değerlendirilmektedir. Drog olarak özellikleri ise, kanamalarda kanı durdurucu, ishal kesici, antiseptik, ateş düşürücü, diş eti ve boğaz iltihaplarında iltihabı dağıtıcıdır. 

TSE tarafından 3880 sayılı standart hazırlanarak, öğütülmüş maddenin fiziksel ve kimyasal özellikleri verilmiş olup, ambalajlama, ambalajların üzerine yazılması gereken konular ile taşıma ve saklama usulleri belirtilmiştir. TS 5363 sayılı standartla da derici sumağı yaprağı özellikleri belirlenmiştir. Dış ticarete konu olan bu ürünümüzün ihracatının yapıldığı ülkelerin başında Belçika, Lüksemburg, ABD ve Lübnan gelmektedir.

Rhus_coriaria1.jpg
Fotoğraf Kaynağı: Orman Genel Müdürlüğü BİYOD Veritabanı